หญ้าแฝกกับงานทันตกรรม

“หญ้าแฝก สามารถทำอะไรได้หลายอย่าง ทันตแพทย์ลองไปคิดดูว่ามีประโยชน์อะไรกับงานทันตกรรม แล้วมาเล่าให้เราฟัง”

พระราชดำรัส พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9

ข้อมูลงานวิจัยหญ้าแฝกกับงานทันตกรรม โดยมูลนิธิทันตนวัตกรรม ในพระบรมราชูปถัมภ์

เพื่อสนองพระราชปณิธานพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ที่ทรงมีพระราชดำริให้ศึกษาและวิจัยเกี่ยวกับหญ้าแฝก มูลนิธิทันตนวัตกรรม ในพระบรมราชูปถัมภ์ จึงมีการจัดตั้งแผนกวิจัยและพัฒนาเวชภัณฑ์ ในปี 2564 เพื่อดำเนินการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมจากหญ้าแฝกและสมุนไพรไทย ภายใต้การสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.)

“น้ำยาบ้วนปากผสมสารสกัดจากหญ้าแฝก”

ทีมผู้วิจัยดำเนินการสกัดรากหญ้าแฝกสายพันธุ์สุราษฎร์ธานี จากโครงการพัฒนาดอยตุง (พื้นที่ทรงงาน) อันเนื่องมาจากพระราชดำริมูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ในพระบรมราชูปถัมภ์ เพื่อให้ได้มาซึ่งวิธีการสกัดที่เหมาะสมและมีคุณสมบัติต้านเชื้อก่อโรคฟันผุ เชื้อก่อโรคในช่องคอ เชื้อในคลองรากฟัน และเชื้อราในช่องปากได้ แล้วนำไปผลิตเป็นน้ำยาบ้วนปากผสมสารสกัดหญ้าแฝกในระดับอุตสาหกรรม ภายใต้ชื่อ “ดีไอเอฟ ดอยตุง เวติเวอร์ รีเฟรชชิ่ง เมาท์วอช” ซึ่งได้การรับรองมาตรฐานการผลิตผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง ISO 22716 (GMP Cosmetics) รวมทั้งต่อยอดสู่การศึกษาประสิทธิภาพของน้ำยาบ้วนปากที่มีส่วนผสมของสารสกัดหญ้าแฝกในการลดเหงือกอักเสบและเชื้อแบคทีเรียก่อโรคฟันผุ ซึ่งเป็นปัญหาทางทันตกรรมที่ส่งผลให้เกิดการสูญเสียฟันได้ และเพื่อสร้างโอกาสให้ประชาชนได้รับประโยชน์จากการวิจัยและพัฒนาทางทันตกรรมที่ผลิตขึ้นในประเทศ จึงร่วมกับคณะทันตแพทยศาสตร์ 4 แห่ง ได้แก่ มหาวิทยาลัยนเรศวร มหาวิทยาลัยพะเยา มหาวิทยาเทคโนโลยีสุรนารี และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อศึกษาวิจัยทางคลินิก ภายใต้โครงการศึกษาประสิทธิผลของน้ำยาบ้วนปากผสมของสารสกัดหญ้าแฝกในการลดเหงือกอักเสบและเชื้อแบคทีเรียก่อโรคฟันผุ (Study of effectiveness of mouthwash containing vetiver extracted to increased gingivitis and cariogenic bacteria.) ซึ่งได้ผลตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ คือ น้ำยาบ้วนปากผสมสารสกัดหญ้าแฝก สามารถลดเหงือกอักเสบและมีส่วนช่วยลดปริมาณเชื้อแบคทีเรียก่อโรคฟันผุได้ เมื่อใช้ต่อเนื่อง 14 วัน (วันละ 2 ครั้งหลังแปรงฟันช่วงเช้าและก่อนนอน)

“ยาสีฟันผสมสารสกัดจากหญ้าแฝก”

ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 มูลนิธิทันตนวัตกรรม ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้รับการสนับสนุนงบประมาณการดำเนินโครงการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ยาสีฟันผสมสารสกัดจากหญ้าแฝก (Study of the effectiveness of vetiver extracts for disinfectants to prevent tooth decay and periodontal disease)

การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ยาสีฟันผสมสารสกัดหญ้าแฝก โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์ยาสีฟันที่มีคุณสมบัติในการป้องกันและลดปัจจัยที่ก่อให้เกิดโรคฟันผุ โรคปริทันต์ โรคติดเชื้อในคลองรากฟัน และการมีกลิ่นปากที่ไม่พึงประสงค์ ซึ่งสาเหตุเกิดจากการสะสมของเชื้อจุลินทรีย์ในช่องปาก ดังนั้นการนำสารสกัดหญ้าแฝกที่ได้ทำการศึกษาแล้วว่ามีความสามารถในการลดการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ในช่องปากได้ มาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ยาสีฟันสมุนไพรจากหญ้าแฝก โดยมุ่งเน้นคุณสมบัติของการลดเชื้อแบคทีเรียก่อโรคในช่องปาก การป้องกันฟันผุจากฟลูออไรด์ และให้ช่องปากสะอาดและรู้สึกสดชื่น ทั้งนี้ยังมีส่วนผสมของน้ำมันหอมระเหย “ว่านสาวหลง” ที่มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และกลิ่นหอมเฉพาะตัว

บทคัดย่องานวิจัยยาสีฟัน

โรคเหงือกอักเสบมีสาเหตุมาจากการสะสมของคราบจุลินทรีย์บนผิวฟัน ซึ่งจุลินทรีย์เหล่านี้จะกระตุ้นเนื้อเยื่อให้เกิดการอักเสบบวมแดง การแปรงฟันร่วมกับการใช้ยาสีฟันที่มีสารต้านจุลชีพ จึงเป็นวิธีการหลักในการกำจัดและควบคุมการสะสมของคราบจุลินทรีย์ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลทางคลินิกของการใช้ยาสีฟันที่มีส่วนผสมของสารสกัดหญ้าแฝกที่มีฤทธิ์ต้านจุลชีพต่อคราบจุลินทรีย์ เหงือกอักเสบ และเชื้อแบคทีเรียก่อโรคฟันผุ รวมถึงการประเมินความพึงพอใจของผู้ใช้ยาสีฟัน

ผู้เข้าร่วมการวิจัยเป็นอาสาสมัครที่มีภาวะเหงือกอักเสบ จำนวน 65 คน เป็นเพศหญิง จำนวน 47 คน เพศชาย จำนวน 18 คน อายุเฉลี่ย 34.95 ± 12.54 ปี อาสาสมัครใช้ยาสีฟันสมุนไพรผสมสารสกัดหญ้าแฝกแปรงฟัน วันละ 2 ครั้ง เช้าหลังตื่นนอน และเย็นก่อนนอน เป็นเวลานาน 30 วัน อาสาสมัครได้รับการตรวจช่องปากเพื่อประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ ดัชนีเหงือกอักเสบ และเก็บน้ำลายเพื่อตรวจหาปริมาณเชื้อมิวแทนส์สเตร็ปโตคอคไค ก่อนการใช้ยาสีฟัน หลังการใช้ยาสีฟันติดต่อกัน 15 วัน และ 30 วัน ผลการศึกษา พบว่าการใช้ยาสีฟันสมุนไพรผสมสารสกัดหญ้าแฝกสามารถลดคราบจุลินทรีย์ การอักเสบของเหงือก และปริมาณเชื้อมิวแทนส์ สเตรปโตคอคไค ได้อย่างมีนัยสำคัญ เมื่อใช้ติดต่อกันนาน 15 วัน และ 30 วัน (p<0.001) นอกจากนี้ไม่พบผลข้างเคียงที่เป็นอันตรายในอาสาสมัคร และพบความพึงพอใจต่อยาสีฟันอยู่ในระดับมากถึงมากที่สุด